Kraków
Miejsca, które warto zobaczyć w Krakowie
Kraków stosunkowo mało ucierpiał podczas II wojny światowej, dlatego jest jednym z najważniejszych europejskich ośrodków turystycznych z cennymi zabytkami z różnych epok - ponad 6 tys.
Sztuka Krakowa zajmuje od wieków czołową pozycję wśród polskich zjawisk artystycznych, reprezentowana zarówno przez zachowane architektoniczne zespoły zabytkowe i obiekty o dużej wartości, jak i stosunkowo bogate zbiory muzealne i kościelne:
- ołtarz W. Stwosza,
- kolekcja arrasów wawelskich,
- obrazy cenionych artystów, m.in. L. da Vinci i Rembrandta.
Rozkwit krakowskiej sztuki uwarunkowany był uprzywilejowaną pozycją grodu, a następnie miasta jako ośrodka handlowego, siedziby księcia seniora i wreszcie stolicy rozległego państwa.
Najstarsze zabytki architektury przedromańskiej to:
- rotunda NMP na Wawelu
- kościół św. Salwatora (X w.)
- fragmenty katedry Bolesława I Chrobrego (XI w.). Wczesnym przykładem plastyki rzeźbiarskiej jest figura wołka (w zbiorach wawelskich).
Styl romański reprezentują:
- kościół św. Andrzeja (1086),
- fragmenty II katedry (konsekrowanej 1142) z kryptą Św. Leonarda i Wieżą Srebrnych Dzwonów,
- fragmenty kościoła św. Wojciecha (przed 1100).
Architekturę gotycką zapoczątkowano w 2. ćwierćwieczu XIII w. ceglanymi kościołami:
- Franciszkanów,
- Cystersów w Mogile,
- Dominikanów,
- Bramą Floriańską z fragmentami murów obronnych.
Duże znaczenie dla architektury miasta miał XIV wiek - na Rynku powstały gotyckie gmachy publiczne:
- Sukiennice,
- Ratusz,
- budynek Wagi Miejskiej,
Rozbudowano też fortyfikacje. W 1320 na Wawelu rozpoczęto budowę nowej katedry, król Władysław Łokietek powiększył zamek, a Kazimierz Wielki wzniósł okazałą rezydencję gotycką z potężną wieżą w narożniku północno-zachodnim.
Powstała grupa kościołów ceglanych o wspólnych cechach konstrukcyjnych i stylistycznych (trójnawowe bazyliki z wielobocznym prezbiterium, realizowane w systemie filarowo-szkarpowym):
- Mariacki,
- Bożego Ciała,
- św. Katarzyny,
- Dominikanów.
Nastąpił rozwój rzeźby, która stała się niezależna od architektury, powstał typ nagrobka królewskiego z baldachimem, rzeźbę drewnianą najlepiej reprezentuje krucyfiks Jadwigi w katedrze (4. ćwierćwiecze XIV w.), a najcenniejszym zespołem malarstwa jest 120 kwater witrażowych w kościele Mariackim.